Morgen
Oppervlakte · Ook wel: Rijnlandse morgen, Hollandse morgen
Komt overeen met
8.516 m²
1 morgen (Rijnlandse of Hollandse morgen)
Andersom: 1 ha is 1,1743 morgens.
- Periode: tot 1820
- Streek: Rijnland, Holland en Utrecht
- 600 vierkante Rijnlandse roeden, gerekend met de roede van 3,767358 m.
Waarden
| Waarde | Komt overeen met | Periode | Gebruik |
|---|---|---|---|
| Rijnlandse of Hollandse morgen600 vierkante Rijnlandse roeden, gerekend met de roede van 3,767358 m. | 8.516 m² | tot 1820 | Rijnland, Holland en Utrecht |
| Amsterdamse morgen600 vierkante Amsterdamse roeden van dertien voet. De databank geeft 0,813 ha. | 8.130 m² | tot 1820 | Amsterdam |
| Utrechtse morgen | 8.480 m² | tot 1820 | Utrecht |
| Gelderse morgen | 8.650 m² | tot 1820 | Gelderland |
| Texelse morgen | 1,645 ha | tot 1820 | Texel |
| Kerkraadse morgen | 3.100 m² | tot 1820 | Kerkrade en Limburg |
Waarvoor de maat werd gebruikt
De morgen was de belangrijkste landmaat van Holland, Utrecht en Gelderland en werd gebruikt in koopakten, leenregisters en belastingkohieren.
Hij werd overal gerekend als een aantal vierkante roeden, maar zowel dat aantal als de lengte van de roede verschilde per streek.
Daardoor liep de morgen ver uiteen: 600 vierkante roeden op Texel leverden 1,645 ha op, terwijl 150 vierkante roeden in Kerkrade op 0,31 ha uitkwamen.
De Rijnlandse morgen van 8.516 m² was de meest gebruikte en diende ook als rekeneenheid voor de waterschapslasten.
Bij het metrieke stelsel werd de morgen niet omgedoopt maar vervangen: de hectare kreeg de naam bunder, en de morgen verdween uit de officiële stukken.
In het stelsel
1 morgen = 6 hont = 600 vierkante roeden = 2 gemet (Rijnland).
Een veelgehoorde verklaring
Een morgen zou het stuk land zijn dat één man met één span in één ochtend kon ploegen.
Wat vaststaat: De naam komt inderdaad van het woord voor ochtend, maar de maat werkte al eeuwen niet meer zo. Zij was vastgelegd als een aantal vierkante roeden, en dat aantal en die roede verschilden zo sterk per streek dat de morgen van 0,31 ha tot 1,65 ha liep. Een ochtend werk verklaart dat verschil niet.