Pond
Massa · Ook wel: Amsterdams pond, trooisch pond, medicinaal pond
Komt overeen met
494,1 g
1 pond (Amsterdams pond)
Andersom: 1 kg is 2,0239 ponden.
- Periode: circa 1630–1820
- Streek: Amsterdam en, als handelsgewicht, ver daarbuiten
Waarden
| Waarde | Komt overeen met | Periode | Gebruik |
|---|---|---|---|
| Amsterdams pond | 494,1 g | circa 1630–1820 | Amsterdam en, als handelsgewicht, ver daarbuiten |
| trooisch pond | 492,2 g | tot 1820 | goud, zilver en munt · heel Nederland |
| medicinaal pond | 369,1 g | tot 1820 | geneesmiddelen · apotheken |
| plaatselijke pondenDe lichtste in de databank is Hulst met 433 g, de zwaarste het Zwolse waaggewicht met 503,8 g. Steden hielden vaak een zwaar en een licht pond naast elkaar, zoals Utrecht met 497,8 en 468,7 g. | 433–503,8 g | tot 1820 | overig Nederland |
| Nederlands pond | 1 kg | 1820–1870 | heel Nederland |
| pond in de spreektaalGeen wettelijke eenheid. Het pond werd bij de ijkwet van 1937 als officiële eenheid geschrapt, maar wordt in winkels nog voor een halve kilo gebruikt. | 500 g | vanaf circa 1870 | heel Nederland |
Waarvoor de maat werd gebruikt
Het pond was het handelsgewicht bij uitstek: boter, kaas, vlees en specerijen werden er op de stadswaag in afgewogen.
Amsterdam had twee ponden naast elkaar, het waaggewicht van 494,09 g voor gewone waar en het trooise pond van 492,168 g voor goud en zilver; volgens de geschiedschrijver Jan Wagenaar is het Amsterdamse pond omstreeks 1630 uit het trooise ontstaan.
Apothekers rekenden met een derde gewicht, het medicinale pond van 369,12 g, dat uit twaalf in plaats van zestien ons bestond.
Bij het Koninklijk Besluit van 1817 kreeg de kilogram de naam pond, waardoor het pond van 1820 tot 1870 in één keer twee keer zo zwaar werd.
Toen de naam kilogram in 1869 werd hersteld, ging het woord pond in de winkel een halve kilo aanduiden, en zo wordt het nog gebruikt, al is het sinds de ijkwet van 1937 geen officiële eenheid meer.
In het stelsel
1 Amsterdams pond = 16 ons = 32 lood = 320 engels = 10.240 aas. Het trooise stelsel staat daar los van: 1 trooisch pond = 2 mark = 16 trooise ons.
Bronnen
- Digitaal Wetenschapshistorisch Centrum (KNAW), ‘Historische eenheden’
- Meertens Instituut (KNAW), databank Oude Nederlandse maten en gewichten, ‘pond’
- Koninklijk Besluit van 29 maart 1817 houdende de Nederlandsche benamingen der maten en gewigten, Staatsblad 1817, nr. 15