Łan
Powierzchnia · Inne nazwy: łan chełmiński, łan frankoński, łan kmiecy, łan rewizorski
To jest
17,96 ha
1 łan (łan chełmiński (flamandzki))
W drugą stronę: 1 km² to 5,5695 łanu.
- Okres: XIII–XVIII w.
- Obszar: Korona i Prusy Królewskie
- Trzydzieści mórg staropolskich, czyli tyle samo co włóka.
Wartości
| Wartość | To jest | Okres | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| łan chełmiński (flamandzki)Trzydzieści mórg staropolskich, czyli tyle samo co włóka. | 17,96 ha | XIII–XVIII w. | Korona i Prusy Królewskie |
| łan frankoński (niemiecki)Piekosiński i Gloger liczą go na 43,5 morgi, czyli około 26 ha; inne zestawienia podają dla Małopolski 24,2 ha, a Maciszewski widełki 22,6–25,8 ha. Jednej liczby nie ma. | 24,2–26,03 ha | XIII–XVIII w. | Korona |
| łan królewski (rewizorski)Dziewięćdziesiąt mórg, czyli trzy włóki; było to gospodarstwo wójtowskie lub sołeckie, a nie miara osadnicza. | 53,87 ha | XVI–XVIII w. | królewszczyzny |
Do czego używano tej miary
Łan był jednostką osadniczą: wymiarem gospodarstwa nadawanego chłopu przy lokacji wsi na prawie niemieckim, a nie miarą powierzchni w dzisiejszym sensie.
Franciszek Piekosiński w rozprawie o łanach z 1887 r. wykazał, że typowe łany były tylko dwa: mały flamandzki, zwany chełmińskim lub szredzkim, o 30 morgach, i wielki frankoński o przeszło 40 morgach.
Pozostałe „łany” z dawnych ksiąg – staropolski o 126 morgach, rewizorski o 90, królewski sprawdzony o 85 czy hybernowy o niespełna 65 – to role wójtowskie i sołeckie złożone z kilku łanów zwykłych.
Łany kmiece, większy o 21,5 morgi i mniejszy o 11–12 mórg, powstały z dzielenia łanu frankońskiego na półłanki i ćwierćłanki; ślad tego został w mazowieckich nazwach „półwłoczek” i „ćwiertka”.
Ponieważ łan mierzono w morgach, a morga zmieniała wielkość, przeliczanie łanu na hektary bez podania, o którą morgę chodzi, prowadzi do błędu rzędu kilku hektarów.
W systemie miar
1 łan chełmiński = 1 włóka = 30 mórg; łan frankoński ≈ 43,5 morgi