Morga
Powierzchnia · Inne nazwy: mórg, jutrzyna, morga nowopolska, morga magdeburska, morga dolnoaustriacka
To jest
5599 m²
1 morga (morga nowopolska)
W drugą stronę: 1 ha to 1,7861 morgi.
- Okres: 1819–1849
- Obszar: Królestwo Polskie
- Towar: grunty rolne
- 300 prętów kwadratowych po 18,6624 m². Tom VI Słownika geograficznego podaje dla tej samej morgi 56,017 ara, tablica z tomu I – 55,9872 ara; przyjęto wartość wynikającą z definicji pręta.
Wartości
| Wartość | To jest | Okres | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| morga nowopolska300 prętów kwadratowych po 18,6624 m². Tom VI Słownika geograficznego podaje dla tej samej morgi 56,017 ara, tablica z tomu I – 55,9872 ara; przyjęto wartość wynikającą z definicji pręta. | 5599 m² | 1819–1849 | grunty rolne · Królestwo Polskie |
| morga chełmińska (staropolska)Określona w przywileju chełmińskim z 1233 r., uznana w 1764 r. za miarę generalną. Wartość wynika z pręta staropolskiego 4,4665 m, bo 300 prętów kwadratowych daje 5985 m². W tradycji pruskiej tę samą morgę chełmińską liczy się od pręta chełmińskiego 4,325 m, co daje około 0,56 ha; obie wartości krążą w literaturze pod jedną nazwą. | 5985 m² | 1233–1818 | Korona i Prusy Królewskie |
| morga magdeburska (pruska mała)180 prętów kwadratowych reńskich. | 2553 m² | 1817–1872 | zabór pruski |
| morga dolnoaustriacka (Joch)1600 sążni kwadratowych wiedeńskich; Słownik geograficzny podaje 57,5464 ara. | 5755 m² | 1791–1876 | Galicja |
| morga litewskaGloger: mórg litewski był o ćwierć większy od nowopolskiego. | 7123 m² | XVI–XIX w. | Wielkie Księstwo Litewskie i ziemie zabrane |
Do czego używano tej miary
Morga, po staropolsku jutrzyna, oznaczała pierwotnie obszar, który jeden człowiek z zaprzęgiem mógł zaorać lub skosić od rana do południa, stąd niemieckie Morgen.
Do zniesienia pańszczyzny była zarazem wymiarem dziennej pracy zadawanej parobkowi, co wiązało miarę ziemi z miarą wysiłku.
Reforma z 1818 r. zmniejszyła morgę z 0,5985 do 0,5598 ha i tej wartości używano w aktach własności praktycznie do połowy XX w.
Artykuł 24 dekretu o miarach z 8 lutego 1919 r. polecił ministrowi przemysłu i handlu wydać przepisy o dalszym tymczasowym używaniu morgi nowopolskiej na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego – miara przetrwała więc odzyskanie niepodległości.
Słownik geograficzny wylicza obok siebie morgę dawną polską (59,85 ara), nowopolską, litewską (71,226 ara), chełmińską, pruską (25,532 ara), saską i wiedeńską, co dobrze pokazuje skalę rozbieżności.
W systemie miar
1 morga = 300 prętów kwadratowych = 3 sznury kwadratowe; 30 mórg = 1 włóka
Rozpowszechnione wyjaśnienie
Morga to mniej więcej pół hektara.
Co jest potwierdzone: Tylko w Królestwie Polskim i w Galicji. Morga magdeburska, którą mierzono grunty w zaborze pruskim, liczyła 25,5 ara, a więc niespełna połowę tego, a morga litewska przeszło 71 arów. Bez wskazania dzielnicy przeliczenie morgi jest zgadywaniem.