Korzec
Objętość · Inne nazwy: korzec warszawski, korzec nowopolski, korzec gdański, korzec berliński
To jest
128 l
1 korzec (korzec nowopolski)
W drugą stronę: 1 m³ to 7,8125 korca.
- Okres: 1819–1849
- Obszar: Królestwo Polskie
- Towar: zboże
- Tablica „Porównanie miar” w Słowniku geograficznym z 1880 r. podaje korzec równy 120 kwartom, czyli 120 l. Najprawdopodobniej jest to zaokrąglony korzec warszawski z 1764 r. o pojemności 120,6 l, którym czytelnicy nadal liczyli, a nie inna wartość korca nowopolskiego.
Wartości
| Wartość | To jest | Okres | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| korzec nowopolskiTablica „Porównanie miar” w Słowniku geograficznym z 1880 r. podaje korzec równy 120 kwartom, czyli 120 l. Najprawdopodobniej jest to zaokrąglony korzec warszawski z 1764 r. o pojemności 120,6 l, którym czytelnicy nadal liczyli, a nie inna wartość korca nowopolskiego. | 128 l | 1819–1849 | zboże · Królestwo Polskie |
| korzec warszawski (skarbowy)32 garnce warszawskie według konstytucji z 1764 r. | 120,6 l | 1764–1818 | zboże · Rzeczpospolita Obojga Narodów |
| korzec galicyjski | 123 l | 1787–1857 | zboże · Galicja |
| korzec gdańskiWartość przyjmowana w badaniach nad handlem zbożem; 60 korcy dawało łaszt gdański. | 54,7 l | XVI–XVIII w. | zboże · Gdańsk i spław wiślany |
| korzec berliński (szefel) | 54,96 l | 1817–1872 | zboże · zabór pruski |
| korce lokalne przed unifikacjąW XVI–XVIII w. funkcjonowało około 300 korców lokalnych. Krzysztof Boroda szacuje korzec krakowski XVI w. na około 38 l, warszawski na około 62 l, łomżyński na około 83 l, a miary ruskie na około 130 l. Spotykana w słownikach wartość 501 l dla korca krakowskiego pochodzi ze słownika angielsko-polskiego z 1851 r. i nie ma potwierdzenia w źródłach rachunkowych. | 38–130 l | XVI–XVIII w. | zboże |
Do czego używano tej miary
Korzec był najważniejszą miarą nasypną: nim mierzono zboże na targu, w spichlerzu, przy czynszach i przy spławie do Gdańska.
Korzec mierzono strychem, czyli równo z brzegiem naczynia, albo wierzchowato; w rachunkach z XVI i XVII w. korzec wierzchowaty liczono zwykle jako 1,25 korca równego.
Encyklopedia historii gospodarczej Polski podaje, że w XVI–XVIII w. istniało około trzystu korców lokalnych, a badania Krzysztofa Borody pokazują rozpiętość od około 38 l w Krakowie do około 130 l w miarach ruskich.
Konstytucja z 1764 r. ustaliła korzec skarbowy warszawski na 32 garnce, czyli 120,6 l, a reforma z 1818 r. podniosła korzec do równych 128 l.
W zaborze pruskim korca w polskim znaczeniu nie używano: mierzono szeflem, który w polskich tablicach nazywano korcem berlińskim i który liczył niespełna 55 l.
W systemie miar
1 korzec = 4 ćwierci = 8 miarek = 32 garnce = 128 kwart; 30 korcy = 1 łaszt
Źródła
- Wikipedia, „Korzec (jednostka objętości)” (za: Marcin Kamler, Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. I, Warszawa 1981, s. 344)
- Krzysztof Boroda, Pojemność miar nasypnych w XVI-wiecznej Polsce, Uniwersytet w Białymstoku 2023
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I (1880), tablica „Porównanie miar”, s. 17–18