El
Lengte · Ook wel: Amsterdamse el, Brabantse el, Nederlandse el
Komt overeen met
68,8 cm
1 el (Amsterdamse el)
Andersom: 1 m is 1,4535 ellen.
- Periode: tot 1820
- Streek: Amsterdam en, in de 18e eeuw, veel andere plaatsen
- Handelswaar: laken en linnen
Waarden
| Waarde | Komt overeen met | Periode | Gebruik |
|---|---|---|---|
| Amsterdamse el | 68,8 cm | tot 1820 | laken en linnen · Amsterdam en, in de 18e eeuw, veel andere plaatsen |
| Brabantse elDit is de Brabantse el zoals Amsterdam hem geijkt hield. In Noord-Brabant zelf noteert de databank ook kortere ellen, van 0,68 en 0,684 m. | 69,4 cm | tot 1820 | Amsterdam en het zuiden |
| Haarlemse el | 69,8 cm | tot 1820 | Haarlem |
| overige ellenDe kleinste el in de databank is die van Eenum in Groningen met 0,656 m, de grootste de grote taille van Roermond met 0,76 m. | 65,6–76 cm | tot 1820 | overig Nederland |
| Nederlandse el | 1 m | 1820–1870 | heel Nederland |
Waarvoor de maat werd gebruikt
De el was de maat van de lakenhandel: stof werd aan de toonbank per el afgemeten, en elke stad hield daarvoor een eigen ijzeren el aan de gevel van het stadhuis of de waag.
Daardoor liepen de ellen ver uiteen, van 0,656 m in Groningen tot 0,76 m in Roermond, terwijl de Amsterdamse el van 0,688 m in de achttiende eeuw in steeds meer plaatsen werd overgenomen.
Bij de invoering van het Nederlands metriek stelsel werd de meter omgedoopt tot el, precies 1 m, ruim veertig centimeter meer dan de el die de kooplui kenden.
Bij de ijkwet van 7 april 1869 werd meter weer de officiële naam, zodat de el vanaf 1 januari 1870 uit de wet verdween.
In een tekst van tussen 1820 en 1870 betekent el dus altijd een meter, en in een oudere tekst altijd een stoflengte van ongeveer twee derde meter.
In het stelsel
Van 1820 tot 1870: 1 el = 10 palm = 100 duim = 1.000 streep, en 1 roede = 10 el.
Bronnen
- Meertens Instituut (KNAW), databank Oude Nederlandse maten en gewichten, ‘el’
- Koninklijk Besluit van 29 maart 1817 houdende de Nederlandsche benamingen der maten en gewigten, Staatsblad 1817, nr. 15
- Wet van 7 april 1869 omtrent de maten, gewigten en weegwerktuigen, Staatsblad 1869, nr. 57, van kracht per 1 januari 1870