Cal
Długość · Inne nazwy: palec, cal nowopolski, cal reński, cal wiedeński
To jest
2,4 cm
1 cal (cal nowopolski)
W drugą stronę: 1 m to 41,6667 cala.
- Okres: 1819–1849
- Obszar: Królestwo Polskie
- Towar: handel i rzemiosło
Wartości
| Wartość | To jest | Okres | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| cal nowopolski | 2,4 cm | 1819–1849 | handel i rzemiosło · Królestwo Polskie |
| cal staropolski (palec)Wartość wynika z łokcia warszawskiego 0,5955 m dzielonego na 24 cale. Formalnie cal dzielił się na 8 ziaren, ale odtwarzano go inaczej, niż dzielono: Edward Massalski pisał w 1834 r., że przed reformą „wielkość cala nie była dokładnie oznaczona; mierzono ją bowiem 12 ziarnami jęczmienia”. | 2,48 cm | 1764–1818 | Rzeczpospolita Obojga Narodów |
| cal reński (pruski) | 2,615 cm | 1817–1872 | zabór pruski |
| cal wiedeńskiObliczony ze stopy wiedeńskiej 31,608 cm dzielonej na 12 cali. | 2,634 cm | 1857–1876 | Galicja |
| cal rosyjskiRówny calowi angielskiemu, bo miary rosyjskie oparto w 1835 r. na wzorcach angielskich. | 2,54 cm | 1850–1918 | Królestwo Polskie pod zaborem rosyjskim |
Do czego używano tej miary
Cal był najmniejszą jednostką używaną w handlu detalicznym i w rzemiośle, a jego staropolska nazwa – palec – wskazuje na pochodzenie od szerokości palca.
W dawnej Rzeczypospolitej cala nie umiano dokładnie odtworzyć, bo definiowano go przez ziarna jęczmienia ułożone jedno przy drugim, co przy każdym sprawdzeniu dawało nieco inny wynik.
Reforma z 1818 r. usunęła ten problem w Królestwie Polskim: łokieć ustalono na 576 mm, więc cal wynosił dokładnie 24 mm, a punktem odniesienia stał się milimetr.
W pozostałych dzielnicach liczono w calach państw zaborczych: reńskim w zaborze pruskim, wiedeńskim w Galicji, a po 1849 r. w Królestwie – rosyjskim, równym calowi angielskiemu.
Różnice były duże: cal rosyjski jest o ponad dziesiątą część dłuższy od nowopolskiego, więc wymiary z akt budowlanych i katastralnych trzeba przeliczać według dzielnicy i daty.
W systemie miar
1 cal = 1/12 stopy = 1/24 łokcia; w miarach staropolskich 1 cal = 8 ziaren