Stopa

Do czego używano tej miary

Stopa była jednostką budownictwa i miernictwa, podczas gdy w sklepie mierzono łokciem; w obu systemach polskich łokieć składał się dokładnie z dwóch stóp.

Edward Stamm pisze w monografii „Staropolskie miary” (Główny Urząd Miar, 1938), że w najdawniejszych czasach stopą była po prostu długość ludzkiej stopy, równa połowie łokcia małego, mierzonego od końca palców do pachy.

Po ujednoliceniu miar w 1764 r. stopa staropolska była połową łokcia koronnego i liczyła 29,78 cm. Stopa nowopolska z 1819 r. była o blisko centymetr krótsza: 28,8 cm, dokładnie połowa łokcia 576 mm.

Obok stopy handlowej miary nowopolskie znały stopę geometryczną równą 0,432 m – dziesiątą część pręta, a nie sążnia – używaną przy pomiarach gruntów.

Ustawa pruska z 1816 r., obowiązująca od 1817 r., narzuciła w zaborze pruskim stopę reńską, a urzędy gminne miały wywieszać w miejscach publicznych kopie wzorców stopy i łokcia.

W Galicji po 1857 r. obowiązywała stopa wiedeńska, dłuższa od nowopolskiej o blisko trzy centymetry.

Stopa rosyjska, wprowadzona w Królestwie po 1849 r., była po prostu stopą angielską, bo rosyjskie wzorce z 1835 r. oparto na miarach brytyjskich.

Poza lotnictwem i żeglugą morską stopa nie należy dziś do legalnych jednostek miar w Polsce. Główny Urząd Miar przypomina, że w lotnictwie wolno jej używać, bo załącznik 5 do konwencji chicagowskiej dopuszcza stopy jako jednostki alternatywne.

Wielki słownik języka polskiego PAN zauważa, że znaczenie miary utrzymało się we współczesnej polszczyźnie dzięki angielskiemu foot. Dzisiejsza stopa to więc stopa angielska, 0,3048 m – dokładnie tyle, ile stopa rosyjska w Królestwie po 1849 r.

W systemie miar

1 stopa = 12 cali; 2 stopy = 1 łokieć; 6 stóp = 1 sążeń