datahoeveelheid omrekenen

Over de eenheden

• Bits (bit) – Een bit is een binair cijfer, 0 of 1, en acht bits vormen een byte. De eenheid hoort bij IEC 80000-13, niet bij de EU-richtlijn over meeteenheden. Bits tellen bij transmissie en versleuteling: breedband wordt verkocht in bits per seconde, en de versleutelingsstandaard AES werkt met blokken van 128 bits en sleutels van 128, 192 of 256 bits. De valkuil is het symbool. De eenduidige vorm is ‘bit’, zoals in kbit en Mbit, terwijl ‘b’ makkelijk wordt verward met ‘B’ voor byte, en daartussen zit een factor acht.
• Bytes (B) – Een byte is acht bits en de eenheid waarin alle bestandsgroottes, geheugens en opslagmaten worden geteld. De grootheid staat in de internationale norm IEC 80000-13; datahoeveelheden vallen niet onder de EU-richtlijn over meeteenheden en zijn dus niet als erkende meeteenheid geregeld. Eén byte is genoeg voor één teken in ASCII, terwijl de ë van ‘reünie’ er in UTF-8 twee kost. De valkuil is de hoofdletter: B betekent byte en b betekent bit, met een factor acht ertussen.
• Kilobytes (kB) – Een kilobyte is 1.000 byte, want het SI-voorvoegsel kilo betekent 10³. De binaire tegenhanger heet kibibyte en is 1.024 byte; het verschil is 2,4 procent. De binaire voorvoegsels kibi, mebi en gibi zijn in 1999 door de Internationale Elektrotechnische Commissie ingevoerd, juist omdat de kilobyte in twee betekenissen werd gebruikt. De eenheid past bij kleine bestanden, tekstdocumenten en netwerkpakketten. Schrijf kB met kleine k, zoals alle SI-voorvoegsels, en hoofdletter B; ‘KB’ betekent in Windows meestal 1.024 byte.
• Megabytes (MB) – Een megabyte is een miljoen byte volgens het SI-voorvoegsel mega. De binaire tegenhanger mebibyte is 1.048.576 byte, 4,9 procent meer, en juist de megabyte is het voorbeeld dat de Amerikaanse meetinstantie NIST gebruikt: geheugenfabrikanten bedoelen 2²⁰ byte, fabrikanten van opslag 10⁶. De eenheid meet foto’s, apps, bijlagen en databundels. Twee valkuilen. Megabyte tegenover megabit is een factor acht, dus 100 megabit per seconde geeft 12,5 megabyte per seconde. En besturingssystemen schrijven vaak MB terwijl zij mebibyte rekenen.
• Gigabytes (GB) – Een gigabyte is een miljard byte volgens het voorvoegsel giga. De binaire tegenhanger gibibyte is 1.073.741.824 byte, dus 7,4 procent meer. De eenheid meet opslag, geheugen en databundels en is in de Europese Unie niet geregeld. Hier ligt de klassieke valkuil van de categorie: schijffabrikanten rekenen decimaal, dus een schijf van 1 terabyte is 10¹² byte, terwijl Windows dezelfde schijf binair toont maar ‘GB’ schrijft – en dan staat er 931. Dat is geen reclametruc maar een botsing van twee voorvoegselstelsels.
• Terabytes (TB) – Een terabyte is duizend miljard byte, 10¹², volgens het voorvoegsel tera. De binaire tegenhanger tebibyte is 1.099.511.627.776 byte, dus 10,0 procent meer – het grootste verschil van de gewone voorvoegsels, bijna honderd gigabyte op elke terabyte. De eenheid meet harde schijven, ssd’s, cloudopslag en back-ups. Daarom toont een schijf van 1 terabyte zich in de Verkenner als 931,32 gibibyte, terwijl er precies in gaat wat de doos belooft. En TB tegenover Tb, terabit, is als altijd een factor acht.
• Kibibytes (KiB) – Een kibibyte is 2¹⁰ byte, 1.024 byte, 2,4% meer dan een kilobyte. Het voorvoegsel kibi, symbool Ki met hoofdletter K, werd in december 1998 door de Internationale Elektrotechnische Commissie goedgekeurd en staat nu in IEC 80000-13, en de SI-brochure zegt dat SI-voorvoegsels niet voor machten van twee gebruikt moeten worden. Toch schrijven veel programma’s alleen K: in GNU coreutils is K 1.024 maar kB 1.000. De oude diskette van ‘1,44 MB’ bevatte 1.440 kibibyte, omdat die megabyte 1.024.000 byte was – een mengsel van beide stelsels.
• Mebibytes (MiB) – Een mebibyte is 2²⁰ byte, 1.048.576 byte, 4,9% meer dan een megabyte. Volgens NIST bedoelen geheugenfabrikanten met een megabyte 2²⁰ byte en makers van opslag een miljoen – precies de verwarring die de binaire voorvoegsels moesten oplossen. De mebibyte past bij grootten die echt machten van twee zijn, zoals werkgeheugen en geheugenlimieten van servers. Kubernetes leest ‘128Mi’ als 128 mebibyte en ‘128M’ als 128 miljoen byte, en de documentatie waarschuwt voor de valkuil: ‘400m’ met kleine m is 0,4 byte, geen 400 mebibyte.
• Gibibytes (GiB) – Een gibibyte is 2³⁰ byte, dus 1.073.741.824 byte. Het voorvoegsel gibi is in januari 1999 door de Internationale Elektrotechnische Commissie aangenomen en staat nu in de norm IEC 80000-13. De eenheid hoort daar waar de groottes werkelijk machten van twee zijn: werkgeheugen, virtuele machines en Linux-gereedschap. Een harde schijf van 1 terabyte bevat 931,32 gibibyte, en dat is het getal dat Windows toont. Het verschil met de decimale voorvoegsels groeit naar boven: 2,4 procent voor kibi, 4,9 voor mebi, 7,4 voor gibi en 10,0 voor tebi.
• Tebibytes (TiB) – Een tebibyte is 2⁴⁰ byte, 1.099.511.627.776 byte, 10,0% meer dan een terabyte – het grootste verschil van de gangbare voorvoegsels. Een schijf die als 4 TB wordt verkocht, bevat dus 3,64 tebibyte, zonder dat er iets ontbreekt. Systeemprogramma’s en clouddiensten gebruiken de eenheid: de blokopslag van Amazon biedt volumes van 1 gibibyte tot 64 tebibyte. De valkuil is dat dezelfde schijf in verschillende programma’s verschillende getallen toont. In GNU coreutils betekent T tebibyte maar TB terabyte, en het enige verschil in het symbool is een B.
• Kilobits (kbit) – Een kilobit is 1.000 bits, 125 byte. De SI-brochure gebruikt de kilobit als voorbeeld: SI-voorvoegsels staan alleen voor machten van tien, dus een kilobit is 1.000 bits en niet 1.024. De binaire tegenhanger is de kibibit, Kibit. Als hoeveelheid leeft de kilobit voort op geheugenchips, vaak binair. De geheugenchip 24LC256 van Microchip heet 256 Kbit en heeft de adressen 0000–7FFF van elk 8 bits, samen 262.144 bits. De valkuil is kb tegenover kB, bit tegenover byte.
• Megabits (Mbit) – Een megabit is een miljoen bits, dus 125.000 byte. De eenheid hoort in netwerken: breedband en mobiele data worden in megabit per seconde verkocht. De EU-verordening over open internettoegang eist dat het contract de minimale, normaal beschikbare, maximale en geadverteerde snelheid uitlegt, maar noemt geen eenheid; de megabit is branchepraktijk. In Nederland houdt de ACM daar toezicht op. De valkuil is dat abonnementen in bits gaan en bestanden in byte: 100 megabit per seconde geeft 12,5 megabyte per seconde.
• Gigabits (Gbit) – Een gigabit is een miljard bits, 125 megabyte. Als hoeveelheid staat hij op geheugenchips, en daar betekent hij vaak machten van twee: de DDR4-chip van Micron met het opschrift 16Gb adresseert 2³⁴ bits, iets minder dan 17,2 miljard, dus 16 gibibit. De telecommunicatie telt haar voorvoegsels juist decimaal. Het Europese programma voor het digitale decennium wil dat in 2030 alle eindgebruikers op een vaste locatie door een gigabitnetwerk worden gedekt. De valkuil is Gb tegenover GB, gigabit tegenover gigabyte – een factor acht.