volume omrekenen

Over de eenheden

• Milliliters (ml) – Een milliliter is een duizendste liter en daarmee precies een kubieke centimeter. De SI-brochure beschouwt de liter als een historische naam voor de kubieke decimeter, en de milliliter is een erkende eenheid in de hele Europese Unie en de maat voor geneesmiddeldoses, dranken en cosmetica. In de Amerikaanse voedingswaardevoorschriften is een theelepel 5 milliliter, een eetlepel 15 en een cup 240. De oude afkorting cc betekent hetzelfde maar wordt afgeraden. Bij medicijnen mag een lepel nooit een maat in milliliter vervangen.
• Centiliters (cl) – Een centiliter is een honderdste liter, dus 10 milliliter, en een erkende eenheid in de hele Europese Unie. Een standaardglas bevat volgens het Trimbos-instituut ongeveer 10 gram alcohol: 250 milliliter bier, 100 milliliter wijn of 35 milliliter sterke drank, dus 25, 10 en 3,5 centiliter. De Europese standaardflessen van 750 ml voor stille wijn en 700 ml voor gedistilleerd zijn 75 en 70 centiliter. De valkuil is de reeks voorvoegsels: 4 cl is 40 ml, maar slechts 0,4 dl.
• Deciliters (dl) – Een deciliter is een tiende liter, dus 100 milliliter, en als decimaal deel van de liter overal in de Europese Unie erkend. In Scandinavië en Zwitserland is het de gewone receptmaat, terwijl Nederlandse en Vlaamse recepten in milliliter en gram rekenen en Britse en Amerikaanse in milliliter respectievelijk cups. Een deciliter is net geen halve Amerikaanse cup, die 236,6 milliliter bevat. De klassieke verwisseling is deci en deca: een tiende tegenover tien, met een factor honderd ertussen.
• Liters (l) – De liter is geen SI-eenheid, maar de SI-brochure noemt hem een historische naam voor een veelvoud van een SI-eenheid, en hij staat met zoveel woorden in het Meeteenhedenbesluit 2006: 1 l = 1 dm³ = 10⁻³ m³. Dranken, brandstof en verpakkingsinhouden worden erin gemeten, in de hele Europese Unie en ook in het Verenigd Koninkrijk, waar benzine per liter gaat. Tussen 1901 en 1964 was de liter het volume van een kilogram water en daarmee 28 miljoensten groter dan nu. Ook ‘L’ is een juist teken, ‘ltr’ niet.
• Kubieke meters (m³) – Een kubieke meter is het volume van een kubus met ribben van één meter, 1.000 liter, en de coherente SI-eenheid van volume. De gasmeter telt kubieke meters, en de Belastingdienst heft energiebelasting per m³ gas en belasting op leidingwater per m³. Volgens de ACM corrigeert de leverancier het gemeten volume voor calorische waarde en temperatuur, en boven 50 meter hoogte ook voor luchtdruk. Een Nederlander gebruikte in 2024 gemiddeld 117,3 liter drinkwater per dag, meldt Vewin: 42,8 kubieke meter per jaar. Een kubieke meter water weegt ongeveer een ton.
• Theelepels (tl) – Een theelepel is 5 milliliter, in Nederlandse recepten zoals het Voedingscentrum hem aanhoudt en in de Amerikaanse voedingswaarde-etikettering; drie theelepels gaan in een eetlepel van 15 milliliter. De Amerikaanse handelstheelepel is een zesde fluid ounce, 4,93 milliliter, en NIST noemt hem een onnauwkeurige eenheid. Bij medicijnen telt het verschil: Apotheek.nl zegt bij een drank als amoxicilline ‘gebruik een maatbeker of meetlepel om de juiste hoeveelheid af te meten’. Een theelepel uit de la is geen meetlepel.
• Eetlepels (el) – Een eetlepel is 15 milliliter, zowel in metrische recepten als in de Amerikaanse voedingswaarde-etikettering. Drie theelepels van 5 milliliter gaan op een eetlepel. Daarnaast bestaat er een oudere Amerikaanse handelsmaat van een halve fluid ounce, dus 14,79 milliliter. Bij het koken maakt dat verschil niets uit, bij het doseren van medicijnen des te meer: een lepel mag een maat in milliliter nooit vervangen, omdat de lepelgroottes van land tot land verschillen.
• Amerikaanse cups (cup) – Een Amerikaanse cup is acht fluid ounces, een zestiende gallon, dus precies 236,5882365 milliliter. De Amerikaanse voedingswaarde-etikettering gebruikt in plaats daarvan de afgeronde wettelijke waarde van 240 milliliter. In de Europese Unie mag de cup alleen als aanvullende aanduiding staan. Hij is net geen 2,4 deciliter, niet 2,5 – de meest gemaakte fout in vertaalde recepten. Omdat Amerikaanse recepten volume meten, hangt de omrekening van bloem of suiker naar gram bovendien aan de dichtheid.
• Vloeibare ounces (fl oz) – Een Amerikaanse fluid ounce is een 128ste Amerikaanse gallon, precies 29,5735295625 milliliter. Hij staat op Amerikaanse verpakkingen en in recepten, een Amerikaanse cup bevat er acht, en de Amerikaanse voedingswaarde-etikettering rondt hem af op 30 milliliter. De valkuil werkt twee kanten op: hij is 4,1% groter dan de Britse fluid ounce van 28,41 milliliter, maar de Amerikaanse pint is kleiner, met 16 fluid ounces tegen 20 in de Britse. En een fluid ounce is volume, geen gewicht.
• Britse vloeibare ounces (fl oz (UK)) – Een Britse fluid ounce is een twintigste Britse pint, precies 28,4130625 milliliter, en 160 ervan vormen een Britse gallon. Sinds 1 januari 2000 mag hij in de Britse handel alleen als aanvullende aanduiding staan. De valkuil: hij is kleiner dan de Amerikaanse fluid ounce van 29,57 milliliter, terwijl de Britse pint groter is, met 20 fluid ounces tegen 16 in de Amerikaanse. Een fluid ounce water weegt ongeveer een ounce, 28,35 gram, en dat is geen toeval: de gallon van 1824 bevatte tien pond water.
• Amerikaanse pints (pt) – Een Amerikaanse pint is een achtste Amerikaanse gallon, precies 0,473176473 liter, en bevat 16 Amerikaanse fluid ounces. Hij staat in Amerikaanse recepten en op verpakkingen, waar de federale wet er een metrische hoeveelheid naast eist. De Britse pint in de pub is een vijfde groter, 568 milliliter of 20 Britse fluid ounces, zodat een Amerikaanse pint ongeveer 95 ml tekortkomt. Voor droge waren bestaat ook een droge pint van 0,551 liter. Geen van beide Amerikaanse pints is een wettelijke handelseenheid in de EU.
• Britse pints (pt (UK)) – Een Britse pint is een achtste imperial gallon, precies 0,56826125 liter, vastgelegd in de Weights and Measures Act 1985. Zij is een van de weinige uitzonderingen in de EU-richtlijn over meeteenheden: tapbier, cider en melk in statiegeldflessen mogen in het Verenigd Koninkrijk per pint worden verkocht, en de schenkmaten zijn geregeld op een derde, een halve en twee derde pint. De Britse pint is een vijfde groter dan de Amerikaanse van 473 milliliter en bevat 20 fluid ounces in plaats van 16.
• Amerikaanse gallons (gal) – Een Amerikaanse gallon is 231 kubieke inch, wat met de inch van precies 2,54 centimeter uitkomt op 3,785411784 liter. Hij valt uiteen in 128 fluid ounces en is in de Verenigde Staten de maat voor brandstof en grote vloeistofhoeveelheden; de Amerikaanse energiestatistiek rekent in dollar per gallon. In de Europese Unie is het geen erkende handelseenheid. De Britse gallon is een vijfde groter, 4,54609 liter, en telt 160 fluid ounces. Dat verschil werkt rechtstreeks door in miles per gallon.
• Britse gallons (gal (UK)) – Een Britse gallon is precies 4,54609 liter en telt acht pints of 160 fluid ounces. Sinds 1 oktober 1995 mag hij in de Britse handel alleen als aanvullende aanduiding staan, en brandstof wordt per liter verkocht. Toch moet gedrukte autoreclame het verbruik in mijl per gallon geven, naast een metrische waarde zoals liter per 100 kilometer. De valkuil is de andere gallon: de Amerikaanse is 3,785 liter, dus de Britse is 20% groter en dezelfde auto haalt in Groot-Brittannië meer mpg.