Przelicznik jednostek: objętość

O jednostkach

• Mililitry (ml) – Mililitr to tysięczna część litra, a więc dokładnie centymetr sześcienny. Litr figuruje wśród jednostek legalnych, dlatego mililitr jest miarą dawek leków, napojów i kosmetyków w całej Unii. W amerykańskich przepisach o znakowaniu wartości odżywczej łyżeczka to 5 mililitrów, łyżka 15, a szklanka 240. Dawne oznaczenie cc znaczy to samo, ale się go odradza. Przy lekach łyżka nigdy nie zastąpi miarki z podziałką, bo pojemność łyżek bywa w różnych krajach inna.
• Centylitry (cl) – Centylitr to setna część litra, czyli 10 mililitrów, i jednostka legalna jako dziesiętna podwielokrotność litra. Unijne standardowe pojemności, 750 ml dla wina i 700 ml dla napojów spirytusowych, to 75 i 70 centylitrów. Brytyjskie przepisy barowe liczą za to w mililitrach: gin, rum, wódkę i whisky nalewa się po 25 albo 35 ml, a wino po 125 albo 175 ml. Szwecja liczy porcję standardową mocnego alkoholu jako 4 cl. Pułapką są sąsiednie przedrostki: 4 cl to 40 ml, ale tylko 0,4 dl.
• Decylitry (dl) – Decylitr to dziesiąta część litra, czyli 100 mililitrów, i jako dziesiętna podwielokrotność litra jest jednostką legalną. W kuchni jest to miara nordycka i szwajcarska; przepisy polskie podają mililitry, a brytyjskie i amerykańskie liczą w mililitrach albo szklankach. Decylitr to niespełna połowa szklanki amerykańskiej, która mieści 236,6 mililitra. Ćwierć litra miała w Królestwie Polskim własną nazwę: kwaterkę. Najczęstsza pomyłka to decy i deka, czyli jedna dziesiąta wobec dziesięciu, a między nimi leży sto razy.
• Litry (l) – Litr nie należy do układu SI, ale rozporządzenie o legalnych jednostkach miar wymienia go wśród jednostek o specjalnych nazwach: jeden litr to decymetr sześcienny. Mierzy się nim napoje, paliwo i pojemność opakowań. W miarach polskich litr ma dawny odpowiednik, bo reforma z 1818 r. zrównała kwartę dokładnie z litrem, a garniec z czterema litrami. W latach 1901–1964 litr był objętością kilograma wody i o 28 milionowych większy niż dziś. Oznaczenia l oraz L są równie dobre.
• Metry sześcienne (m³) – Metr sześcienny to objętość sześcianu o krawędzi jednego metra, 1000 litrów, i spójna jednostka objętości w układzie SI. Stoi na rachunkach za wodę i gaz. Ilość wody ustala się według wskazań wodomierza głównego, a taryfę zatwierdzają Wody Polskie. Gaz od sierpnia 2014 r. rozlicza się w kilowatogodzinach: metry sześcienne z gazomierza mnoży się przez współczynnik konwersji, czyli ciepło spalania podzielone przez 3,6. Metr sześcienny wody waży mniej więcej tonę. Pułapką jest skala: podwojenie krawędzi daje ośmiokrotną objętość.
• Łyżeczki (łyżeczka) – Łyżeczka to w metrycznych przepisach kulinarnych 5 mililitrów, a trzy łyżeczki dają łyżkę o 15 mililitrach, więc tsp i tbsp różnią się trzykrotnie. Tyle samo, 5 mililitrów, przyjmuje amerykańskie znakowanie wartości odżywczej, choć tradycyjna łyżeczka amerykańska to jedna szósta uncji płynu, czyli 4,93 mililitra, a NIST nazywa ją jednostką nieprecyzyjną. Przy lekach łyżeczka z szuflady nie wystarcza: ulotki syropów podają dawki w mililitrach, na przykład 7,5 ml, a do opakowania dołącza się miarkę albo strzykawkę doustną.
• Łyżki (łyżka) – Łyżka to 15 mililitrów i taka sama wartość obowiązuje w przepisach metrycznych oraz w amerykańskim znakowaniu wartości odżywczej. Trzy łyżeczki po 5 mililitrów dają jedną łyżkę. Obok tego istnieje starsza amerykańska miara handlowa równa połowie uncji płynu, czyli 14,79 mililitra. W kuchni różnica nie ma znaczenia, przy dawkowaniu leków ma je duże: łyżka nigdy nie powinna zastępować miarki z podziałką, bo pojemność łyżek bywa w różnych krajach inna.
• Szklanki amerykańskie (cup) – Szklanka amerykańska to osiem uncji płynu, czyli jedna szesnasta galona, a więc dokładnie 236,5882365 mililitra. W amerykańskim znakowaniu wartości odżywczej obowiązuje zamiast tego zaokrąglona wartość ustawowa 240 mililitrów. W obrocie unijnym miara ta może występować tylko jako oznaczenie dodatkowe. Dla jednej nazwy krążą więc dwie liczby. Ponieważ przepisy amerykańskie mierzą objętość, a nie masę, przeliczenie mąki czy cukru na gramy zależy dodatkowo od gęstości produktu, a nie od samych jednostek.
• Amerykańskie uncje płynu (fl oz) – Amerykańska uncja płynu to jedna sto dwudziesta ósma galonu amerykańskiego, dokładnie 29,5735295625 mililitra. Podaje się w niej pojemność opakowań i składniki przepisów w Stanach Zjednoczonych; szklanka amerykańska mieści osiem uncji, a tamtejsze znakowanie wartości odżywczej zaokrągla uncję do 30 mililitrów. W Polsce nie jest jednostką legalną. Pułapka działa w obie strony: jest o 4,1% większa od brytyjskiej uncji płynu o 28,41 mililitra, ale pinta amerykańska jest mniejsza i mieści 16 uncji zamiast 20. I uncja płynu to objętość, nie masa.
• Brytyjskie uncje płynu (fl oz (UK)) – Brytyjska uncja płynu to jedna dwudziesta pinty brytyjskiej, dokładnie 28,4130625 mililitra, a 160 takich uncji daje galon. Od 1 stycznia 2000 r. wolno ją w brytyjskim handlu podawać tylko jako oznaczenie dodatkowe. Pułapką jest to, że jest mniejsza od amerykańskiej, która ma 29,57 mililitra, choć pinta brytyjska jest większa: mieści 20 uncji, a amerykańska tylko 16. Uncja płynu wody waży prawie tyle co uncja, 28,35 grama, i to nie przypadek: galon z 1824 r. mieścił dziesięć funtów wody.
• Pinty amerykańskie (pt) – Pinta amerykańska to jedna ósma galonu amerykańskiego, dokładnie 0,473176473 litra, i mieści 16 amerykańskich uncji płynu. Występuje w amerykańskich przepisach kulinarnych i na opakowaniach, na których prawo federalne wymaga także ilości w jednostkach metrycznych. Pinta brytyjska z pubu jest o piątą część większa, ma 568 mililitrów i 20 brytyjskich uncji płynu, więc amerykańskiej brakuje około 95 ml. Stany Zjednoczone mają jeszcze pintę suchą o 0,551 litra do produktów sypkich. Żadna z amerykańskich pint nie jest w Unii jednostką legalną.
• Pinty brytyjskie (pt (UK)) – Pinta brytyjska to jedna ósma galona imperialnego, dokładnie 0,56826125 litra, ustalona w Weights and Measures Act z 1985 r. Jest jednym z nielicznych wyjątków unijnej dyrektywy o jednostkach miar: piwo i cydr z beczki oraz mleko w butelce zwrotnej wolno w Wielkiej Brytanii sprzedawać na pinty, a miary nalewne ograniczono do jednej trzeciej, połowy i dwóch trzecich pinty. Pinta brytyjska jest o piątą część większa od amerykańskiej, która ma 473 mililitry, i mieści 20 uncji płynu zamiast 16.
• Galony amerykańskie (gal) – Galon amerykański to 231 cali sześciennych, co przy calu równym dokładnie 2,54 centymetra daje 3,785411784 litra. Dzieli się na 128 uncji płynu i służy w Stanach Zjednoczonych do mierzenia paliwa i dużych ilości cieczy; tamtejsza statystyka podaje ceny w dolarach za galon. W Polsce nie jest jednostką legalną. Galon brytyjski jest o piątą część większy, ma 4,54609 litra i dzieli się na 160 uncji płynu. Różnica przekłada się wprost na mile na galon.
• Galony brytyjskie (gal (UK)) – Galon brytyjski, czyli imperialny, to dokładnie 4,54609 litra i dzieli się na osiem pint albo 160 uncji płynu. Od 1 października 1995 r. wolno go w brytyjskim handlu podawać tylko jako oznaczenie dodatkowe, a paliwo sprzedaje się tam na litry. Mimo to drukowana reklama samochodów musi podawać zużycie paliwa w milach na galon obok miary metrycznej, na przykład litrów na 100 kilometrów. Pułapką jest drugi galon: amerykański ma 3,785 litra, więc brytyjski jest o 20% większy, a ten sam samochód pokazuje w Wielkiej Brytanii więcej mpg.