Przelicznik jednostek: długość

O jednostkach

• Milimetry (mm) – Milimetr to tysięczna część metra, bo przedrostek mili oznacza 10⁻³, i jako dziesiętna podwielokrotność metra jest jednostką legalną. Mierzy się nim małe wymiary i opady: IMGW podaje sumy opadów w milimetrach, a milimetr deszczu to litr wody na każdym metrze kwadratowym, więc 10 mm oznacza 10 litrów na każdym metrze. Pułapką jest słowo mil. W amerykańskiej technice mil to tysięczna część cala, czyli 0,0254 milimetra, a w Szwecji mila liczy aż dziesięć kilometrów.
• Centymetry (cm) – Centymetr to setna część metra, bo przedrostek centy oznacza 10⁻². Jako dziesiętna podwielokrotność metra jest jednostką legalną i codzienną miarą wzrostu, rozmiarów odzieży i mebli. Cal ma 2,54 centymetra, więc sześciocalowy ekran mierzy na przekątnej nieco ponad 15 centymetrów. Reforma miar z 1818 r. dała Królestwu Polskiemu cal równy dokładnie 24 milimetrom, a więc o niespełna półtora milimetra krótszy od angielskiego. W dawnym układzie CGS centymetr był jednostką podstawową. Oznaczenie pisze się cm, bez kropki i bez liczby mnogiej.
• Metry (m) – Metr to jednostka podstawowa długości w układzie SI, ustalana przez Generalną Konferencję Miar; polski wzorzec państwowy utrzymuje Główny Urząd Miar. Od 1983 r. metr jest drogą, którą światło przebywa w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy, a w 2019 r. definicję oparto na stałej wartości prędkości światła. Prawo o miarach czyni z niego jednostkę legalną. Boisko do meczów międzynarodowych ma 100–110 metrów długości. Ideę miary powszechnej opisał w 1675 r. w Wilnie Tito Livio Burattini, a jego metr katolicki był od dzisiejszego dłuższy o niespełna dwa centymetry.
• Kilometry (km) – Kilometr to 1000 metrów, bo przedrostek kilo oznacza 10³. W kilometrach podaje się odległości na drogach i mapach, a Prawo o ruchu drogowym wyraża w kilometrach na godzinę wszystkie limity prędkości: 50 w obszarze zabudowanym, 90 na pozostałych drogach poza nim i 140 na autostradzie. Kilometr to 0,621 mili angielskiej. Najwięcej kłopotu sprawiają nazwy: mila szwedzka ma 10 kilometrów, angielska 1,609, a morska 1,852. Dawna mila nowopolska liczyła 8,5 kilometra, więc nie pasuje do żadnej z nich.
• Mile szwedzkie (mil) – Mila szwedzka to 10 kilometrów. Nie ustala jej żaden urząd: nie ma jej ani w układzie SI, ani w załączniku unijnej dyrektywy o jednostkach miar, a prawo szwedzkie nakazuje jednostki SI. Mimo to utrzymuje się w mowie potocznej Szwecji i Norwegii oraz w statystyce publicznej, która podaje w milach przebiegi samochodów osobowych. Na znakach drogowych stoją kilometry. Polski czytelnik nie powinien podstawiać tu własnej mili: nowopolska liczyła 8534 metry, rosyjska 7468, a austriacka 7586.
• Cale (in) – Cal to jedna trzydziesta szósta jarda, czyli dokładnie 2,54 centymetra od czasu porozumienia o jardzie i funcie z 1959 r. W calach podaje się na całym świecie przekątne ekranów, średnice rur i gwintów oraz rozmiary opon i felg. Główny Urząd Miar przypomina, że cal nie jest w Polsce legalną jednostką miary: wolno go podawać jako oznaczenie dodatkowe, ale oznaczenie w jednostce legalnej jest nadrzędne i nie może być zapisane mniejszymi znakami. W dawnych aktach cal bywał inny: nowopolski 2,4 centymetra, reński 2,615.
• Stopy (ft) – Stopa to z definicji jedna trzecia jarda, a jard ma od 1959 r. dokładnie 0,9144 metra. Daje to 0,3048 metra, czyli dwanaście cali. W Polsce stopę spotyka się przede wszystkim w lotnictwie: Prawo o miarach pozwala stosować jednostki inne niż legalne w transporcie morskim, lotniczym i kolejowym na mocy porozumień międzynarodowych, więc wysokość lotu podaje się w stopach także nad Polską. Amerykańska stopa geodezyjna, dłuższa o dwie milionowe, wyszła z użycia 1 stycznia 2023 r. Dawna stopa nowopolska miała 0,288 metra.
• Jardy (yd) – Jard ma dokładnie 0,9144 metra od porozumienia o jardzie i funcie z 1959 r. i dzieli się na trzy stopy albo 36 cali. W Polsce nie jest jednostką legalną. Unijna dyrektywa o jednostkach miar pozwoliła jednak zachować go na brytyjskich i irlandzkich znakach drogowych, a brytyjski znak może nadal podawać odległość poniżej pół mili w jardach, zaokrągloną do 10. Na takich znakach litera m oznacza mile, a nie metry. A 100 jardów to tylko 91,44 metra, o 8,6% mniej.
• Mile (mi) – Mila angielska to 1760 jardów, a że jard ma dokładnie 0,9144 metra, wychodzi równo 1609,344 metra, czyli 5280 stóp. Stoi na znakach drogowych i prędkościomierzach w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, a prawo unijne wyraźnie dopuszcza ją na znakach brytyjskich i irlandzkich. W polskim obrocie nie jest jednostką legalną. Samo słowo mila niczego jeszcze nie przesądza: w dokumentach polskich oznacza zwykle milę nowopolską o 8534 metrach, austriacką o 7586 albo rosyjską o 7468.
• Mile morskie (M) – Mila morska to dokładnie 1852 metry, jak ustaliła międzynarodowa konferencja hydrograficzna w 1929 r., czyli mniej więcej jedna minuta szerokości geograficznej. W polskim rozporządzeniu o legalnych jednostkach miar jej nie ma, ale Prawo o miarach dopuszcza jednostki inne niż legalne w transporcie morskim i lotniczym na mocy porozumień międzynarodowych. Ustawa o obszarach morskich wyznacza polskie morze terytorialne na 12 mil morskich i od razu dopisuje odpowiednik: 22 224 metry. Uzgodnionego symbolu międzynarodowego nie ma. Nie myl jej z milą angielską o 1609 metrach.