Przelicznik jednostek: waga

O jednostkach

• Miligramy (mg) – Miligram to tysięczna część grama i milionowa część kilograma. Oznacza się go mg, a rozporządzenie o legalnych jednostkach miar każe dołączać przedrostki do grama, nigdy do kilograma. W miligramach podaje się dawki leków i witaminy na etykietach, a także granice trzeźwości: ustawa o wychowaniu w trzeźwości uznaje od 0,1 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza za stan po użyciu alkoholu, a ponad 0,25 mg za stan nietrzeźwości. Pułapką jest mikrogram, tysiąc razy mniejszy, który amerykańskie etykiety piszą „mcg”.
• Gramy (g) – Gram to tysięczna część kilograma. Rozporządzenie o legalnych jednostkach miar każe tworzyć dziesiętne wielokrotności i podwielokrotności jednostki masy przez dołączenie przedrostka do słowa gram, a nie do kilograma. Gram jest jednostką legalną w całej Unii. W gramach podaje się zawartość opakowań, składniki przepisów i masę przesyłek. Mililitr wody waży około grama. Uncja angielska to 28,349523125 grama, a dawna uncja polska była lżejsza: szesnasta część funta nowopolskiego, czyli 25,3 grama.
• Dekagramy (dag) – Dekagram to 10 gramów, bo przedrostek deka oznacza 10¹ i tak samo definiuje go rozporządzenie o legalnych jednostkach miar. Jako dziesiętna wielokrotność jednostki masy jest jednostką legalną, a w Polsce także żywą: przy ladzie z wędlinami i serami prosi się o deko, które słowniki notują jako potoczną postać dekagrama. Dziesięć deka to 100 gramów, czyli typowa porcja. Oznaczenie brzmi dag, a przedrostek da, nigdy D. Deka znaczy dziesięć, decy jedną dziesiątą.
• Hektogramy (hg) – Hektogram to 100 gramów, bo przedrostek hekto oznacza 10², i jako dziesiętna wielokrotność jednostki masy jest jednostką legalną. W Polsce prawie się go nie słyszy: przy ladzie prosi się o dziesięć deko, czyli dziesięć dekagramów, a to jest właśnie hektogram. W Szwecji jest odwrotnie, bo „hekto” to tam codzienne słowo na 100 gramów. Oznaczenie to hg, małymi literami, bo Hg to rtęć, jak w mmHg. I hekto to nie hektar ani hektopaskal.
• Kilogramy (kg) – Kilogram to jednostka podstawowa masy w układzie SI, ustalona od 2019 r. przez stałą wartość stałej Plancka, 6,62607015 × 10⁻³⁴ J s. Wcześniej był walcem z platyny i irydu pod Paryżem, usankcjonowanym w 1889 r.; polski wzorzec państwowy jednostki masy utrzymuje Główny Urząd Miar. Litr wody waży w praktyce kilogram. Masa to nie ciężar, a kilogram jest jedyną jednostką podstawową z przedrostkiem w nazwie. W obrocie płodami rolnymi sto kilogramów nazywa się kwintalem.
• Tony (t) – Tona to 1000 kilogramów. Nie należy do układu SI, ale Międzynarodowy Komitet Miar przyjął ją w 1879 r., a broszura SI nazywa ją historyczną nazwą megagrama. Polskie rozporządzenie o legalnych jednostkach miar wymienia ją obok litra i bara wśród jednostek o specjalnych nazwach. Ustawa o kierujących pojazdami liczy w tonach: prawo jazdy kategorii B obejmuje samochody o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t. Pułapką jest angielskie słowo ton: tona amerykańska ma 907 kilogramów, a brytyjska 1016.
• Uncje (oz) – Uncja angielska to szesnasta część funta, czyli dokładnie 28,349523125 grama. Podaje się w niej składniki przepisów i zawartość opakowań w Stanach Zjednoczonych, a w obrocie unijnym wolno ją stawiać tylko jako oznaczenie dodatkowe. Uncje są trzy: handlowa, trojańska o masie 31,1034768 grama, którą Unia dopuszcza właśnie do obrotu metalami szlachetnymi, oraz uncja płynu, będąca miarą objętości. Brytyjska uncja płynu ma 28,41 mililitra, a amerykańska 29,57.
• Funty (lb) – Funt angielski waży od 1 lipca 1959 r. dokładnie 0,45359237 kilograma; wartość ustaliło wspólnie sześć państw, a Stany Zjednoczone i Wielka Brytania wpisały ją do swojego prawa. Dzieli się na 16 uncji i jest w Ameryce powszechną miarą ciężaru, także masy ciała. W Polsce nie jest jednostką legalną. Dawny funt polski był inny i nie jeden: nowopolski ważył 405,504 grama, rosyjski 409,5, pruski 467,7, a wiedeński używany w Galicji aż 560 gramów.
• Kamienie (st) – Kamień angielski to 14 funtów, czyli dokładnie 6,35029318 kilograma. Miara trzyma się w brytyjskiej i irlandzkiej mowie potocznej przy podawaniu masy ciała: dorosły ważący 70 kilogramów ma jedenaście kamieni. Jednostką legalną nie jest ani tam, ani w Polsce. Masę zapisuje się w mieszanej podstawie, jako 11 st 4 lb, po czternaście funtów na kamień. Dawny kamień polski był znacznie cięższy: nowopolski liczył 25 funtów, czyli 10,14 kilograma, a staropolski blisko 13 kilogramów.